Baş dönmesi mi, vertigo mu? Aralarındaki farklar neler?

Baş dönmesi, etraftaki cisimlerin döndüğü ya da hareket ettiği gibi yanlış bir algının oluşmasına neden olabilir. Bu yanlış algı da vertigo olarak adlandırılır. Vertigo bir hastalık değil, altta yatan bir hastalığın belirtisidir. Vertigo dahil baş dönmesi problemleri her yaşta görülebilir, ancak 65 yaş ve üzeri kişilerde yaygındır. Vertigo kısa veya uzun süreli olabilir. Hamilelik sırasında veya bir kulak enfeksiyonu belirtisi olarak ortaya çıkabilir.

Baş dönmesi ve vertigo arasındaki farklar nelerdir?

Baş dönmesi ve vertigo, her ikisi de baş dönmesi hissine neden olan semptomlar olsa da, farklı nedenlere sahip olabilirler. İşte baş dönmesi ve vertigo arasındaki farklar:

- Baş dönmesi, genellikle baş dönmesi, hafiflik hissi veya sersemlik gibi hafif bir semptomdur. Vertigo ise, etraftaki cisimlerin veya kendisinin döndüğü gibi şiddetli bir baş dönmesi hissidir.

- Baş dönmesi, çeşitli sistemlerin bozulmasından kaynaklanabilir. Örneğin, kan basıncı, kan şekeri, dehidrasyon, anksiyete, ilaçlar veya kalp sorunları baş dönmesine neden olabilir. Vertigo ise, genellikle iç kulak veya beyindeki denge merkezindeki bir sorundan kaynaklanır. Örneğin, iç kulak enfeksiyonu, kristallerin yer değiştirmesi, Meniere hastalığı, beyin tümörü veya inme vertigoya neden olabilir.

- Baş dönmesi, genellikle kısa süreli ve geçicidir. Vertigo ise, uzun süreli ve tekrarlayıcı olabilir. Baş dönmesi genellikle ciddi bir sağlık sorununun belirtisi değildir. Vertigo ise, bazen hayati tehlike oluşturan bir durumun belirtisi olabilir.

- Baş dönmesi ve vertigo tedavileri de farklıdır. Baş dönmesinin tedavisi için altta yatan nedenin bulunması ve giderilmesi gerekir. Örneğin, kan basıncı veya kan şekeri düzenlenmeli, dehidrasyon önlenmeli, anksiyete azaltılmalı veya ilaçlar değiştirilmelidir. Vertigonun tedavisi için ise doktorunuzun uygulayacağı bazı manevralar veya ilaçlar kullanılabilir. Ayrıca, iç kulak veya beyindeki ciddi bir sorun varsa cerrahi müdahale gerekebilir.

Baş dönmesine yol açan iç kulak hastalıkları nelerdir? 

İç kulakta işitme ve denge organları birbiriyle yakın komşuluk halinde yerleşmişlerdir. Denge sisteminin ana yapısı olan labirent, 3 tane yarım daire kanalları ve hemen altında yer alan iki adet kesecikten oluşmaktadır. Bu yapı her iki kulakta da bulunur ve hareketi algılar. Dönme hareketi yarım daire kanalları tarafından, yerçekimi ve ileri-geri hareket ise kesecikler tarafından algılanmaktadır. Baş dönmesine yol açan iç kulak hastalıkları şunlardır:

Benign paroksismal pozisyonel vertigo: Bu hastalıkta, labirentin içindeki kristaller bulundukları yerden koparak yarım daire kanallarının içine girer. Kanal içindeki sıvıda yüzen kristalcikler algılayıcı organda hareketle ortaya çıkan abartılı bir sinyal artışına yol açar. Bu şiddetli baş dönmesi olarak algılanır. Bu hastalıkta başı özellikle belirli bir yöne döndürmekle, öne eğilmek veya yukarı kaldırmakla ortaya çıkan en fazla bir kaç dakika süren şiddetli baş dönmesi, bulantı ve bazen kusma oluşur. Tedavisi için doktorunuzun uygulayacağı bazı manevralar veya evde yapabileceğiniz egzersizler faydalı olabilir.

Vestibüler nörit: Nezle veya soğuk algınlığı gibi bir üst solunum yolu enfeksiyonunu takip eden haftalarda ortaya çıkan şiddetli baş dönmesi, bulantı ve kusma ile karakterize bir hastalıktır. Bu hastalıkta baş dönmeleri bazen günler, bazen haftalar sürer. Tedavisi istirahat ve baş dönmesinin şiddetli olduğu dönemlerde baş dönmesi ve bulantıya karşı bazı ilaçlar kullanılmasıdır.

Meniere hastalığı: Bu hastalıkta iç kulaktaki sıvının basınç yapması sonucu ortaya çıkan şiddetli baş dönmesi, işitme kaybı, kulak çınlaması ve dolgunluk hissi gibi belirtiler görülür. Baş dönmeleri saatlerce sürebilir ve tekrarlayabilir. Tedavisi için tuz kısıtlaması, diüretik ilaçlar, steroid ilaçlar, labirentektomi veya vestibüler sinir kesilmesi gibi cerrahi yöntemler uygulanabilir.

Labirentit: İç kulak iltihabına bağlı olarak gelişen bir durumdur. Baş dönmesi, işitme kaybı, kulak ağrısı, ateş gibi belirtiler gösterir. Tedavisi için antibiyotikler, antienflamatuar ilaçlar, antihistaminikler veya kortikosteroidler kullanılabilir.

Baş dönmesine yol açan beyin ve beyincikle ilgili hastalıklar nelerdir? 

Damarsal patolojiler: Beyin veya beyincikteki kan damarlarının tıkanması veya kanaması sonucu ortaya çıkan inme, baş dönmesine neden olabilir. Baş dönmesi dışında, konuşma bozukluğu, yüzde asimetri, kol veya bacakta güçsüzlük gibi belirtiler de görülebilir. Tedavisi için acil müdahale gereklidir. Kan sulandırıcı ilaçlar, trombolitik ilaçlar, cerrahi müdahale veya anjiyoplasti gibi yöntemler uygulanabilir.

Multipl sklerozis: Sinir sisteminin bağışıklık sistemi tarafından saldırıya uğraması sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır. Baş dönmesi dışında, görme bozukluğu, yorgunluk, kas spazmları, idrar kaçırma gibi belirtiler de görülebilir. Tedavisi için kortikosteroidler, immünomodülatör ilaçlar, immünsüpresif ilaçlar veya semptomatik ilaçlar kullanılabilir.

Tümörler: Beyin veya beyincikteki iyi veya kötü huylu tümörler, baş dönmesine neden olabilir. Baş dönmesi dışında, baş ağrısı, bulantı, kusma, nöbetler, kişilik değişiklikleri gibi belirtiler de görülebilir. Tedavisi için cerrahi müdahale, radyoterapi veya kemoterapi gibi yöntemler uygulanabilir.

Vertigo’nun etkisini azaltabilmek için neler yapabiliriz? 

- Başınızı ani hareket ettirmekten kaçının.

- Yavaşça kalkın ve oturun.

- Gözlerinizi açık tutun ve sabit bir noktaya odaklanın.

- Işıkları açık tutun veya parlak bir ışık kaynağı kullanın.

- Alkol, sigara ve kafeinden uzak durun.

- Düzenli olarak egzersiz yapın ve sağlıklı beslenin.

- Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli olarak kullanın.

- Stresten uzak durun ve rahatlamaya çalışın.

Vertigo en çok kimlerde görülür? 

Yaş: Yaş ilerledikçe iç kulakta yapısal değişiklikler olabilir ve vertigo riski artabilir.

Cinsiyet: Kadınlar erkeklere göre daha fazla vertigo yaşayabilir.

Genetik: Ailede vertigo öyküsü olan kişilerde vertigo riski artabilir.

Travma: Kafa travması veya kulak enfeksiyonu geçirmiş kişilerde vertigo riski artabilir.

Diğer hastalıklar: Migren, diyabet, tiroid hastalığı, anemi gibi hastalıkları olan kişilerde vertigo riski artabilir.