Bilgilerin sırasını hatırlamak insana özgü bir davranış
Sıralı bilgileri hatırlamak, insanlar için çok önemli bir beceridir. Örneğin, bir alışveriş listesini, bir telefon numarasını veya bir şarkının sözlerini hatırlamak istersek, sıralı bilgileri kullanırız. Ayrıca, dil konuşmak, plan yapmak ve karmaşık problemleri çözmek gibi insana özgü pek çok yetenek de sıralı bilgileri işlemeyi gerektirir. Peki, bu yeteneğin kökeni nedir ve insanların en yakın akrabaları olan büyük maymunlar da aynı şekilde sıralı bilgileri hatırlayabilir mi?
Bu sorulara cevap arayan yeni bir araştırma, sıralı bilgileri hatırlama yeteneğinin muhtemelen insana özgü olduğunu gösteriyor. Araştırma, Stockholm Üniversitesi Kültürel Evrim Merkezi’nden araştırmacılar tarafından yürütüldü ve PLoS One dergisinde yayınlandı. Araştırma ekibi, bonobolar gibi insanların en yakın akrabalarının da sıralar arasında ayrım yapmayı öğrenmekte zorlandığını buldu.
Bonobolar, Afrika’da yaşayan ve insanlarla yüzde 98 oranında genetik benzerlik gösteren büyük maymunlardır. Araştırma ekibi, bonoboların ve insanların hafızalarını test etmek için bir dizi deney yaptı. Deneylerde, katılımcılara bilgisayar ekranında iki renkli kare gösterildi ve hangi karenin önce geldiğine bağlı olarak ekrana dokunmaları istendi. Örneğin, sarı bir kare mavi bir kareden önce gelirse sağa, mavi bir kareden önce gelirse sola dokunmaları gerekiyordu.
Sonuçlar, bonoboların bu görevde çok başarısız olduğunu gösterdi. Bonobolar, mavi bir kare ekrandan kaybolduktan 5 ila 10 saniye sonra ne gördüklerini unuttular ve sarı-kare-mavi-kare dizilerini mavi-kare-sarı-kare dizilerinden ayırt etmeyi öğrenemediler. Buna karşılık, insanlar bu görevde çok hızlı ve doğru bir şekilde öğrendiler.
Araştırma ekibinden Doç. Dr. Johan Lind, bu sonuçların insanların ve diğer hayvanların zihinsel yeteneklerinin nasıl farklılaştığını ve neden yalnızca insanların dil konuştuğu, uzay yolculuğu planladığı ve dünyayı o kadar verimli bir şekilde kullanmayı öğrendiği sorusuna katkıda bulunduğunu söylüyor.
Lind ve meslektaşları daha önce de sıralı bilgileri tanımak ve hatırlamak yeteneğinin insanın benzersiz kültürel yeteneklerinin altında yatan temel bir yapı taşı olduğunu ileri süren bir teori geliştirmişlerdi. Bu teoriye göre, insanların tarihöncesi döneminde dizileri hatırlama ve işleme yeteneği gelişti ve bu da dil, planlama yeteneği ve sıralı düşünme gibi insana özgü pek çok olgu için gerekli bir mekanizma sağladı.
Bu teoriyi desteklemek için daha fazla kanıt toplamak isteyen araştırma ekibi, şimdi de diğer büyük maymunlarda sıralama hafızasını test etmeyi planlıyor. Ayrıca, sıralama hafızasının insan beyninde nasıl işlediğini ve hangi genetik ve çevresel faktörlerin bu yeteneği etkilediğini de araştırmak istiyorlar.
Araştırma ekibinden Prof. Dr. Magnus Enquist, bu çalışmanın insanların nasıl kültürel varlıklar haline geldiklerini anlamak için önemli bir adım olduğunu belirtiyor. Enquist, “Bu çalışma, insanların sıralı bilgileri hatırlama yeteneğinin muhtemelen insana özgü olduğunu gösteriyor. Bu yetenek, insanların diğer hayvanlardan farklı olarak karmaşık kültürler yaratmasına ve aktarmasına olanak sağlıyor” diyor.
